افت ۱۱۸ میلیون قطعه‌ای جوجه‌ریزی در ۶ ماهه ۱۴۰۵؛ چه مولفه‌هایی بر تولید مرغ تاثیر گذاشته است؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ جوجه‌ریزی کشور در نیمه نخست ۱۴۰۵ به ۷۷۴ میلیون قطعه رسید؛ رقمی که در مقایسه با ۸۹۲.۸ میلیون قطعه در مدت مشابه سال گذشته، کاهش ۱۳.۳ درصدی را نشان می‌دهد. بررسی روند ماهانه نشان می‌دهد صنعت مرغداری از ابتدای سال با عقب‌نشینی تولید مواجه بوده اما همزمان با افزایش جوجه‌ریزی در تابستان، فاصله با سال گذشته کمتر شده است؛ روندی که از یک‌سو نشانه تلاش تولیدکنندگان برای بازگشت به سطح متعارف تولید و از سوی دیگر بازتابی از فشار هزینه، کاهش قدرت خرید و ریسک مازاد عرضه است.

بر اساس آمار جوجه‌ریزی ماهانه، در فروردین ۱۴۰۵ حدود ۹۶ میلیون و ۸۷۸ هزار قطعه جوجه‌ریزی انجام شده است. این رقم در اردیبهشت به ۱۲۱ میلیون و ۴ هزار قطعه، در خرداد به ۱۳۱ میلیون و ۷۰۸ هزار قطعه و در تیرماه به ۱۴۸ میلیون و ۸۱۲ هزار قطعه رسید. پس از اوج تیرماه، جوجه‌ریزی در مرداد به ۱۳۸ میلیون و ۷۷۱ هزار و در شهریور به ۱۳۷ میلیون و ۱۸ هزار قطعه کاهش یافت.

در مجموع، طی این ۶ ماه ۷۷۴ میلیون و ۱۹۱ هزار قطعه جوجه‌ریزی شده است. این در حالی است که در مدت مشابه ۱۴۰۴، جوجه‌ریزی به ۸۹۲ میلیون و ۸۴۳ هزار قطعه رسیده بود. به این ترتیب، صنعت طیور در نیمه نخست امسال حدود ۱۱۸ میلیون و ۶۵۲ هزار قطعه کمتر از سال گذشته جوجه‌ریزی کرده که معادل افت ۱۳.۳ درصدی است.

نکته قابل توجه، شدت افت در ماه‌های ابتدایی سال است. جوجه‌ریزی فروردین امسال نسبت به فروردین ۱۴۰۴ حدود ۳۵.۵ درصد کمتر بوده و در اردیبهشت نیز کاهش به ۲۱.۶ درصد رسیده است. در خرداد این فاصله به ۷.۸ درصد و در تیرماه به تنها ۱.۶ درصد کاهش پیدا کرده است. مرداد و شهریور اما دوباره شکاف بیشتر شده و به ترتیب ۳.۴ و ۹ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته بوده‌اند.

این اعداد نشان می‌دهد روند نزولی جوجه‌ریزی در ابتدای سال یکباره و بدون واکنش بازار نبوده است؛ بلکه تولیدکنندگان پس از یک دوره کاهش، در تابستان تلاش کرده‌اند بخشی از ظرفیت خود را دوباره فعال کنند.

چرا جوجه‌ریزی از ۱۵۰ میلیون قطعه فاصله گرفت؟

یکی از کلیدهای تحلیل این آمار، سمت تقاضاست. در تیرماه، مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی اعلام کرد ظرفیت جوجه‌ریزی کشور به بیش از ۱۷۰ میلیون قطعه در ماه رسیده اما نیاز واقعی بازار داخلی پس از اصلاح نظام یارانه‌ها کاهش یافته است. همزمان مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ برای کمک به مدیریت مازاد عرضه صادر شد.

پیش از آن نیز در خردادماه، فعالان صنعت از اثر افزایش جوجه‌ریزی اردیبهشت بر کاهش قیمت مرغ سخن گفته بودند؛ به‌طوری که جوجه‌ریزی اردیبهشت حدود ۱۲۱ میلیون قطعه اعلام شده بود و برای خرداد رسیدن این رقم به بیش از ۱۳۶ میلیون قطعه پیش‌بینی می‌شد. بنابراین، مساله فقط «کمبود تولید» نیست. وقتی تولیدکننده با بازاری مواجه می‌شود که ظرفیت جذب آن کمتر از ظرفیت تولید است، افزایش جوجه‌ریزی می‌تواند به افت قیمت مرغ زنده و تشدید زیان منجر شود. به بیان دیگر، کاهش جوجه‌ریزی بخشی از رفتار دفاعی مرغدار در برابر ریسک فروش محصول است.

از سوی دیگر، نقدینگی به یکی از گلوگاه‌های جدی صنعت تبدیل شده است. در فروردین‌ماه، مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی از کمبود نقدینگی و کاهش جوجه‌ریزی در واحدهای مستقل به دلیل افزایش هزینه‌ها خبر داده بود.

هزینه تولید؛ مانع بازگشت کامل مرغداران

در نیمه نخست سال، نوسان قیمت جوجه و نهاده نیز تصمیم مرغداران برای جوجه‌ریزی را پیچیده‌تر کرد. برای نمونه، قیمت جوجه یک‌روزه که در خردادماه تا حدود ۱۰۰ هزار تومان افزایش یافته بود، در ۲۴ خرداد به حدود ۷۰ هزار تومان کاهش پیدا کرد؛ یعنی مرغدار در فاصله کوتاهی با نوسان شدید هزینه ورودی مواجه شد. در مردادماه نیز قیمت جوجه یک‌روزه گوشتی در بازار بسته به سویه و نژاد نوسان قابل توجهی داشت.

اما فشار اصلی فقط از محل جوجه نیست. در تابستان، هزینه انرژی و مشکلات تامین برق نیز به هزینه تمام‌شده اضافه شد. مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی در شهریورماه از افزایش ۶۰۰ درصدی هزینه برق مرغداری‌ها و قطعی روزانه برق خبر داد و گفت مرغداران برای جبران قطعی‌ها ناچار به استفاده از گازوئیل با قیمت‌های بسیار بالاتر شده‌اند. این فشار در صنعت مرغداری اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا پرورش مرغ گوشتی یک فعالیت کوتاه‌دوره اما بسیار حساس به شرایط محیطی است و افزایش دما، اختلال برق، هزینه سوخت و افت راندمان می‌تواند مستقیما سود یک دوره پرورش را تحت تاثیر قرار دهد.

نیمه دوم سال؛ خطر کمبود یا تداوم مازاد؟

بررسی ارقام ۱۴۰۵ نشان می‌دهد جوجه‌ریزی از کف ۹۶.۹ میلیون قطعه در فروردین به ۱۴۸.۸ میلیون قطعه در تیر رسیده و سپس در محدوده ۱۳۷ تا ۱۳۹ میلیون قطعه تثبیت شده است. بنابراین، نمی‌توان از روی این آمار به‌تنهایی از فروپاشی تولید یا کمبود قریب‌الوقوع مرغ سخن گفت.

اتفاق مهم‌تر، تغییر رفتار تولیدکننده است. مرغدار در فروردین و اردیبهشت با احتیاط بیشتری وارد دوره پرورش شده اما از خرداد و به‌خصوص تیرماه، با افزایش جوجه‌ریزی تلاش کرده سطح تولید را به محدوده معمول صنعت نزدیک کند. با این حال، کاهش مجدد جوجه‌ریزی در مرداد و شهریور نشان می‌دهد بازار هنوز سیگنال قدرتمندی برای افزایش مستمر تولید ارسال نمی‌کند.

اتحادیه مرغداران گوشتی نیز در تابستان نسبت به احتمال مازاد تولید هشدار داده و بر لزوم تطبیق جوجه‌ریزی با مصرف واقعی تاکید کرده بود. از این منظر، رقم ۷۷۴ میلیون قطعه در نیمه نخست سال بیش از آنکه صرفا یک عدد تولیدی باشد، تصویری از یک صنعت گرفتار میان دو فشار متضاد است؛ از یک طرف، نیاز به حفظ تولید برای تامین پروتئین خانوار و جلوگیری از جهش قیمت و از طرف دیگر، کاهش قدرت خرید، نوسان نهاده و انرژی و ریسک فروش مرغ با قیمت پایین‌تر از هزینه تمام‌شده 

اگر روند جوجه‌ریزی شهریور در ماه‌های آینده ادامه پیدا کند، احتمالا بازار مرغ با مساله «کمبود تولید» به شکل کلاسیک آن مواجه نخواهد بود؛ مساله اصلی، حفظ انگیزه تولید در شرایطی است که هزینه‌ها رشد کرده و تقاضای موثر خانوار محدود شده است. در چنین شرایطی، سیاست‌گذار به جای تمرکز صرف بر افزایش تعداد جوجه‌ریزی، باید همزمان سه متغیر تامین پایدار نهاده، نقدینگی مرغدار و قدرت جذب بازار را مدیریت کند؛ زیرا افزایش تولید بدون بازار مصرف، خود می‌تواند به عاملی برای زیان تولیدکننده و کاهش جوجه‌ریزی در دوره بعد تبدیل شود.