تنگه هرمز و توکیو؛ گردابهای خودساخته ترامپ که هر روز عمیقتر میشوند
به گزارش اقتصاد معاصر؛ در روزهای اخیر، خبری در محافل اقتصادی پیچید که وزارت خزانهداری آمریکا دست به اقدامی نادر زده و برای اولین بار از سال ۱۹۹۸، مستقیماً در بازار ارز ژاپن دخالت کرده است. این اقدام در حالی انجام شد که ارزش پول ژاپن (ین) به پایینترین سطح خود در ۴۰ سال اخیر سقوط کرده و به مرز ۱۶۴ ین در برابر هر دلار رسیده بود.
داستان از این قرار است که اختلاف شدید نرخ بهره بین آمریکا و ژاپن، مانند یک آهنربا عمل میکند. در آمریکا نرخ بهره حدود ۳.۷۵ درصد است، در حالی که این رقم در ژاپن تنها ۱ درصد باقی مانده. این اختلاف باعث شده سرمایهگذاران از ژاپن با نرخ پایین پول قرض بگیرند و در بازارهای آمریکا با سود بالاتر سرمایهگذاری کنند. این جریان مداوم خروج سرمایه از ژاپن، ین را روز به روز ضعیفتر کرده است.
برای مقابله با این بحران، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در جلسه کابینه در کمپ دیوید، یادداشتی همراه داشت که در آن عبارت «خرید ین ژاپن به ارزش ۵ تا ۱۰ میلیارد دلار» دیده میشد.
برخی معتقدند این یادداشت عمداً لو رفته تا پیام حمایت آمریکا به بازارهای مالی مخابره شود. در عمل، بانک مرکزی ژاپن نیز دست به کار شد و با تزریق حدود ۵۳ میلیارد دلار به بازار، ین را برای مدتی کوتاه تقویت کرد و آن را از ۱۶۲ به حدود ۱۵۷ ین در برابر دلار رساند.
اما سؤال اصلی اینجاست: آیا این تلاشها میتواند جلوی سقوط ین را بگیرد؟ تقریباً همه کارشناسان بینالمللی پاسخ منفی میدهند.
هه ویون، کارشناس ارشد مؤسسه مطالعات جهانی چین، در این باره صراحتاً میگوید که این مداخلات «ریشه مشکل را حل نمیکند».
به اعتقاد او، حتی اگر ۵۰ یا ۱۰۰ میلیارد دلار هم هزینه شود، این مبلغ برای تغییر روند ین کافی نیست و فقط اقدامی نمادین برای ترساندن معاملهگران محسوب میشود.
او سه دلیل اصلی برای این ناکامی برمیشمارد: اول، اختلاف فاحش نرخ بهره که همچنان پابرجاست.
دوم، بحران انرژی در خاورمیانه و تنش در تنگه هرمز که قیمت نفت را بالا برده و ژاپن به عنوان یک کشور واردکننده انرژی، به شدت از این موضوع متضرر میشود.
سوم، بدهی سنگین دولت ژاپن که به ۲۳۰ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده و فشار مضاعفی بر اقتصاد این کشور وارد میکند.
تاتسو یامازاکی، معاون پیشین وزارت دارایی ژاپن در امور بینالملل، نیز نظر جالبی دارد. او میگوید نرخ فعلی ین به شدت از سطح منطقی خود فاصله گرفته و نرخ منصفانه باید حدود ۱۳۰ ین در برابر دلار باشد. به عبارت دیگر، حتی مقامات ارشد ژاپنی هم قبول دارند که فاصله زیادی تا بهبود واقعی وجود دارد.
در نقطهای دیگر، جسپر کول، مدیر اجرایی گروه مونکس و کالوین یوه، تحلیلگر بلو اج ادوایزرز، هشدار دادهاند که اگر بانک مرکزی ژاپن نرخ بهره را به موقع افزایش ندهد، ممکن است ین تا ۲۰۰ ین در برابر دلار هم سقوط کند.
آنها معتقدند سیاست فعلی ژاپن مانند این است که «با یک پا ترمز بگیریم و با پای دیگر روی پدال گاز باشیم».
هر دلار ۲۰۰ ین؛ فاجعه اقتصادی ژاپن
اوسامو تاکاشیما، تحلیلگر ارشد بانک سیتیگروپ در توکیو، نیز پیشبینی میکند که ین بار دیگر به سطوح ۱۶۰ و بالاتر بازگردد، چون به اعتقاد او، رئیس بانک مرکزی ژاپن نمیتواند سیگنال قویتری از آنچه بازار انتظار دارد، به بازار بدهد.
نوبویاسو آتاگو، اقتصاددان ارشد مؤسسه راکوتن و عضو پیشین بانک مرکزی ژاپن، اگرچه نقش آمریکا را در این مداخلات مهم میداند، اما معتقد است حتی هماهنگی در سطح سیاست پولی نیز نمیتواند نگرانیها را برطرف کند.
تنگه هرمز و توکیو؛ گرداب خودساخته ترامپ
جالب اینجاست که خود آمریکا نیز در یک تناقض بزرگ گرفتار شده است. از یک سو، سیاست فشار حداکثری بر ایران و تنش در خاورمیانه، قیمت نفت را بالا برده و تورم را در آمریکا شعلهور ساخته است.
برای مهار این تورم، فدرال رزرو مجبور است نرخ بهره را بالا نگه دارد. از سوی دیگر، همین نرخ بهره بالا، اختلاف با ژاپن را بیشتر کرده و ین را تضعیف میکند؛ بنابراین آمریکا با سیاستهای خود در خاورمیانه، آتش تورم را در اقتصادش شعلهور میکند، اما بعد برای خاموش کردن بخشی از این آتش، دست به دامان بازار ارز میشود و پول خرج میکند تا ین ژاپن را نجات دهد. این یعنی با یک دست آتش درست میکند و با دست دیگر آب میپاشد؛ اقدامی که در نهایت بینتیجه است.
تجربه تاریخی هم نشان داده که مداخلات ارزی معمولاً کوتاهمدت و بینتیجه هستند. ژاپن از سال ۲۰۲۲ تاکنون بارها به تنهایی دست به چنین اقداماتی زده، از جمله رکورد ۷۳ میلیارد دلاری در سال جاری، اما هر بار پس از مدتی کوتاه، ین دوباره به مسیر نزولی خود بازگشته است.
به نظر میرسد تقلای تیم اقتصادی ترامپ برای نجات ین ژاپن، نه تنها به نتیجه نمیرسد، بلکه بار دیگر نشان میدهد که سیاستهای متناقض آمریکا در منطقه و اقتصاد داخلی، این کشور را در یک گرداب خودساخته گرفتار کرده است.
تا زمانی که ریشههای اصلی بحران یعنی اختلاف نرخ بهره، بحران انرژی و بدهی سنگین ژاپن پابرجاست، هرگونه مداخله ارزی تنها مسکنی موقتی خواهد بود و نمیتواند جلوی سقوط ین را بگیرد.
