اتصال قلب ایران به عراق منتظر راه‌آهن شلمچه_بصره

به گزارش اقتصاد معاصر؛ ایران و عراق روابطی عمیق و چندلایه دارند که بخش مهمی از آن بر پایه پیوندهای مذهبی و اقتصادی شکل گرفته است. هر ساله میلیون‌ها زائر ایرانی برای زیارت اعتاب مقدسه عراق در همه روزهای سال به‌ویژه ایام اربعین به این کشور سفر می‏کنند. 
این حجم عظیم تبادل مسافر، علاوه بر اهمیت فرهنگی و دینی، یک مسئله لجستیکی و امنیتی نیز محسوب می‌شود. کاهش هزینه سفر، کوتاه‌تر شدن زمان جابجایی، افزایش ایمنی و سهولت در تردد، همگی نیازمند زیرساخت‌های پایدار و مدرن است که حمل‌ونقل ریلی یکی از مطمئن‌ترین گزینه‌ها در این مسیر به‌شمار می‌آید.
از سوی دیگر، عراق یکی از مهم‌ترین مقاصد صادراتی ایران است و کالاهای متنوعی از مصالح ساختمانی و محصولات کشاورزی گرفته تا فرآورده‌های صنعتی و انرژی از ایران به عراق صادر می‏‌شود. 
در نبود زیرساخت‌های ریلی مناسب، عمده این مبادلات از طریق ناوگان زمینی انجام می‌شود که معضلاتی از جمله هزینه بالا، خطرات امنیتی و آسیب به محیط‌زیست را به‌دنبال دارد. بنابراین، اتصال ریلی مستقیم میان دو کشور می‌تواند تحولی بنیادین در روابط اقتصادی و گردشگری ایران و عراق ایجاد کند.

اهمیت مذهبی و اجتماعی پروژه

بدون شک، بزرگ‌ترین گروه ذی‌نفع این پروژه، میلیون‌ها زائر عراقی و ایرانی هستند که هر سال برای زیارت حرم‏های مطهر اهل بیت به عراق یا ایران سفر می.‏کنند. قطارهای مستقیم با اتصال شهرهای مختلف ایران به بصره و سپس اتصال به کربلا و نجف، علاوه بر کاهش هزینه‌ها، می‌تواند امنیت و آسایش بیشتری برای زوار فراهم کند.
در شرایطی که جاده‌های مرزی به‌ویژه در ایام اربعین با تراکم جمعیت و ترافیک سنگین روبه‌رو می‌شوند، حمل‌ونقل ریلی راه‌حلی پایدار و کارآمد است.
بُعد اقتصادی و تجاری
از منظر اقتصادی، اتصال ریلی شلمچه–بصره مسیر صادرات کالاهای ایرانی را هموارتر می‌کند. عراق به‌عنوان دومین شریک تجاری ایران، سالانه میلیاردها دلار کالا از ایران وارد می‌کند. انتقال این حجم کالا از مسیر ریلی، نه تنها هزینه‌های حمل را به‌شدت کاهش می‌دهد بلکه ظرفیت حمل بیشتری را نسبت به جاده فراهم می‌آورد. 
علاوه بر این، با تکمیل این خط، ایران می‌تواند به‌عنوان پل اتصال از خاک عراق به کشورهای آسیای میانه عمل کند. چنین جایگاهی، مزیت رقابتی بزرگی در عرصه ژئوپلیتیک و تجارت منطقه‌ای برای ایران خواهد داشت.

توسعه مناطق مرزی

علاوه بر منافع کلان اقتصادی و مذهبی، تکمیل این خط ریلی می‌تواند نقش مهمی در توسعه مناطق مرزی ایران و عراق داشته باشد. 
بسیاری از شهرها و روستاهای مرزی با مشکلات بیکاری و کمبود فرصت‌های اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و راه‌آهن می‌تواند به رونق کسب‌وکارهای محلی، افزایش سرمایه‌گذاری و گسترش زیرساخت‌های جانبی مانند هتل‌ها، پایانه‌های باربری و مراکز خدماتی منجر شود.
این پروژه در صورت بهره‌برداری، زمینه‌ساز شکل‌گیری کریدورهای جدید تجاری و جذب سرمایه‌گذاری خارجی نیز خواهد بود.

چالش‌ها و تعلل‌ها

با وجود اهمیت راهبردی این پروژه و گذشت دو سال از آغاز عملیات اجرایی آن، تنها حدود ۱۸ درصد پیشرفت داشته است. اختلافات فنی بر سر ساخت پل اروندرود، از جمله موانع اصلی پیشرفت پروژه بوده‌ است.
همچنین فشار برخی بازیگران خارجی که از تقویت همکاری‌های ایران و عراق نگران‌اند، در کند شدن روند کار بی‌تأثیر نبوده است. با این حال، در سال‌های اخیر بار دیگر مسئولان دو کشور بر ضرورت تکمیل سریع پروژه تأکید کرده‌اند و قراردادهایی در این زمینه به امضا رسیده است.

لزوم تسریع در تکمیل پروژه

راه‌آهن شلمچه–بصره نه فقط یک مسیر ریلی، بلکه یک پروژه ژئوپلیتیکی، اقتصادی و اجتماعی است که منافع چندجانبه‌ای برای ایران و عراق به‌دنبال دارد. تسهیل سفر میلیون‌ها زائر، کاهش هزینه‌های تجاری، تقویت امنیت حمل‌ونقل و ارتقای جایگاه منطقه‌ای ایران و عراق، تنها بخشی از پیامدهای مثبت اجرای این پروژه خواهد بود. با توجه به توافقات رسمی میان دو کشور و وعده‌های مکرر مسئولان، زمان آن رسیده است که پروژه از مرحله شعار و تعهد فراتر رود و هرچه سریع‌تر به بهره‌برداری برسد. 
تأخیر بیشتر در این مسیر به معنای از دست دادن فرصت‌های بزرگ اقتصادی، فرهنگی و ژئوپلیتیکی برای هر دو کشور است. در نهایت، این خط ریلی باید به‌عنوان یک همکاری راهبردی دیده شود که می‌تواند به ارتقای سطح اعتماد، همگرایی منطقه‌ای و تعامل پایدار میان دو ملت کمک کند./فارس