چشم‌انداز انرژی روسیه تا ۲۰۵۰؛ نگاه مسکو به نظم جدید انرژی جهان

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر به نقل از راشاتودی؛ روسیه به‌ عنوان یکی از بزرگ‌ترین دارندگان منابع طبیعی در جهان، با تکیه بر ذخایر عظیم انرژی فسیلی، چشم‌اندازی بلندمدت برای تداوم نقش کلیدی خود در بازار جهانی انرژی ترسیم کرده است. بر پایه گزارشی رسمی که به‌ تازگی منتشر شده، این کشور از ذخایری بهره‌مند است که برای چندین نسل آینده کافی خواهد بود؛ از نفتی که تا دهه‌ها دوام دارد گرفته تا گاز طبیعی برای یک قرن و زغال‌سنگی که تا پانصد سال دیگر قابل بهره‌برداری خواهد بود. 

سند «راهبرد انرژی روسیه تا سال ۲۰۵۰» که هدف آن تبیین سیاست‌های کلان کشور در حوزه انرژی و نحوه مواجهه با تحولات جهانی است، روز دوشنبه به تصویب میخائیل میشوستین، نخست‌وزیر فدراسیون روسیه رسید. در این سند، با تاکید بر ظرفیت‌های گسترده منابع فسیلی، بر جایگاه استراتژیک روسیه در تامین انرژی مورد نیاز جهان تاکید شده و آمده است که این کشور همچنان می‌تواند نقش پیشتاز خود را در زنجیره تولید و صادرات انرژی حفظ کند. 

مطابق داده‌های ارائه‌شده، روسیه با در اختیار داشتن بیش از ۳۱ میلیارد تن ذخایر اثبات‌شده نفت، در جایگاهی قرار دارد که می‌تواند برای بیش از شصت‌وپنج سال آینده با نرخ تولید فعلی، نفت استخراج کند. این کشور از نظر ذخایر در رتبه سوم و از نظر تولید در رتبه دوم جهانی قرار دارد و حدود ده درصد از نفت جهان را تامین می‌نماید. علاوه بر این، منابع کشف‌نشده متعددی در اختیار دارد که توان حفظ سطح تولید نفت و میعانات در حداقل ۵۴۰ میلیون تن در سال و همچنین ایجاد ظرفیت‌های مازاد جهت واکنش سریع به تحولات بازار را فراهم می‌سازد. 

در حوزه گاز طبیعی نیز روسیه با ذخایری معادل ۶۳.۴ تریلیون متر مکعب، در صدر فهرست دارندگان این منبع حیاتی قرار دارد و دومین تولیدکننده بزرگ آن در جهان به‌ شمار می‌آید. سهم روسیه از تولید جهانی گاز طبیعی، ۱۶ درصد برآورد شده و ذخایر کنونی آن برای یک‌صد سال استخراج کفایت می‌کند. 

زغال‌سنگ نیز جایگاه ویژه‌ای در ساختار منابع انرژی این کشور دارد. ذخایر زغال‌سنگ روسیه بالغ بر ۲۷۲.۷ میلیارد تن برآورد شده که با فرض تداوم نرخ تولید کنونی، برای بیش از ۵۰۰ سال کافی خواهد بود. از نظر میزان ذخایر، روسیه در جایگاه پنجم و از منظر تولید، در رتبه ششم جهانی قرار دارد. 

در کنار این منابع، روسیه در حوزه انرژی هسته‌ای نیز از توان قابل‌ توجهی برخوردار است. این کشور با در اختیار داشتن ۷۰۵ هزار تن ذخیره اورانیوم، جایگاه چهارم جهانی را در اختیار دارد و با سهمی حدود پنج درصدی از تولید جهانی، به‌ خوبی توانسته امنیت انرژی در بخش هسته‌ای خود را تضمین کند. 

گزارش مزبور همچنین به فرصت‌های نوظهور ناشی از افزایش تقاضای جهانی برای برخی فلزات استراتژیک مانند لیتیوم، نیکل، عناصر نادر خاکی و آلومینیوم اشاره دارد و تاکید می‌کند که این روند، می‌تواند زمینه‌ساز شکوفایی جدیدی در بخش معادن و منابع معدنی روسیه باشد. 

راهبرد انرژی تا سال ۲۰۵۰، بر تسریع در اجرای پروژه‌های زیربنایی و فراهم‌آوردن بسترهای لازم برای تغییر مسیر صادرات نفت، گاز و محصولات پالایشی به سوی بازارهای جدید و موسوم به «دوست» تاکید دارد. در این میان، توسعه ظرفیت‌های ترانزیتی در بنادر شمالی و شرق دور کشور از طریق مسیر دریای شمال، یکی از برنامه‌های راهبردی این سند به‌ شمار می‌رود. 

در بخشی از سند نیز سناریوهای پرریسک مورد بررسی قرار گرفته‌اند؛ از جمله حرکت شتاب‌زده جهان به‌ سوی انرژی‌های تجدیدپذیر تا سال ۲۰۵۰. با این حال، نگارندگان سند احتمال تحقق چنین سناریویی را ضعیف ارزیابی کرده‌اند، چراکه مستلزم کاهش بیست‌ درصدی در مصرف انرژی و همچنین سه برابر شدن میزان سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های جایگزین است؛ شرایطی که بار مالی سنگینی بر دوش مصرف‌کنندگان و اقتصاد جهانی خواهد گذاشت. 

در پایان، این گزارش بیان می‌کند که منابع انرژی فسیلی، دست‌کم تا نیمه قرن جاری، همچنان به‌ عنوان ستون اصلی تامین انرژی جهان باقی خواهند ماند. در این میان، گاز طبیعی مایع (LNG) به‌ دلیل انعطاف‌پذیری بالا در حمل‌ونقل، از جایگاهی راهبردی برخوردار خواهد بود و پیش‌بینی می‌شود نقش آن در تجارت جهانی انرژی به‌ طور فزاینده‌ای تقویت شود.