خسارت ۱.۲ میلیارد دلاری پتروشیمی‌ها از ناترازی گاز

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ صنعت پتروشیمی با مصرف روزانه ۶۶ میلیون متر مکعب گاز طبیعی در سال ۱۴۰۰، تنها ۹ درصد از مصرف گاز کشور را صرف تولید محصولات خود می‌کرد و از این میزان گاز دریافتی، ۶۱ درصد برای تامین انرژی و ۳۹ درصد دیگر را به عنوان ماده اولیه در مجتمع‌های عظیم خود به کار می‌گرفت.

بر اساس سخنان مدیر برنامه‌ریزی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، این صنعت پویا و رو به رشد در پایان سال ۱۴۰۱ به ظرفیت تولید ۹۱.۵ میلیون تن دست یافت و در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۲، با افتتاح چند طرح جدید، توانست از مرز ۹۲ میلیون تن عبور کند.

تولید محصولات پتروشیمی در سال ۱۴۰۱، به رقم چشمگیر ۶۹.۷ میلیون تن رسید و ارزش صادرات این محصولات ۱۶ میلیارد دلار عنوان شد. همچنین فروش داخلی به بورس انرژی و کود شیمیایی نیز، ۱۲ میلیون تن به ارزش ۱۰.۸ میلیارد دلار بود.

این صنعت عظیم، سالانه ۴۰ میلیون تن محصول نهایی به ارزش تقریبی ۲۷ میلیارد دلار تولید می‌کند و نقش حیاتی در اقتصاد ایران ایفا می‌کند.

درآمد دولت از فروش گاز طبیعی به صنعت پتروشیمی در سال ۱۴۰۱، با قیمت خوراک ۵ هزار تومانی و سوخت ۲ هزار تومانی برای هر متر مکعب، به رقم قابل توجه ۷۶.۳ هزار میلیارد تومان یا ۲ میلیارد و ۶۷۸ میلیون دلار رسید. جالب است بدانیم که حدود نیمی از درآمد صنعت پتروشیمی صرف خرید خوراک و سوخت از دولت می‌شود.

صادرات ۱۶ میلیارد دلاری محصولات پتروشیمی در سال ۱۴۰۱، سهم ۳۰ درصدی از کل صادرات غیرنفتی کشور را به خود اختصاص داده و ارز حاصل از این صادرات که «ارز با کیفیت» نامیده می‌شود به سهولت قابل نقد شدن است.

صنعت پتروشیمی با تامین مواد اولیه حدود ۱۵ هزار بنگاه کوچک و متوسط در کشور و فروش ۵ میلیون تن محصولات پلیمری و شیمیایی به ارزش ۵.۸ میلیارد دلار از طریق بورس کالا در سال ۱۴۰۰، نقشی کلیدی در توسعه صنایع پایین‌دستی ایفا کرد.

اگر این صنعت در کشور شکل نمی‌گرفت، این حجم عظیم از صنایع پایین‌دستی نیز به وجود نمی‌آمد و در صورت ایجاد، ناچار به واردات ۵.۸ میلیارد دلاری مواد اولیه خود بودند. علاوه‌بر این، کود شیمیایی مورد نیاز بخش کشاورزی نیز به میزان ۲.۴ میلیون تن و ارزش ۷۰۰ میلیون دلار، از صنایع پتروشیمی تامین می‌شود.

با این حال، صنعت پتروشیمی با چالش‌هایی نیز روبه‌رو است. از کل ظرفیت اسمی خالی این صنعت، ۶۲.۶ درصد (۱۴.۷ میلیون تن) به دلیل کمبود خوراک غیر فعال هستند و سهم دولت با توجه به عدم تامین خوراک لازم، ۱۱.۹ میلیون تن بوده که میان شرکت‌های نفت، گاز، پالایش و پخش تقسیم شده است.

کاهش عرضه گاز طبیعی، دلیل اصلی سهم بالای شرکت ملی نفت و شرکت ملی گاز از عدم تولید صنعت پتروشیمی است.

طبق گزارش مرکز پروژهش‌های اتاق بازرگانی، واحد‌های مصرف‌کننده گاز طبیعی خوراک توانایی تولید سالانه حدود ۲۳ میلیون تن محصول، شامل ۸،۶۹۲ هزار تن اوره و ۱۳،۸۶۰ هزار تن متانول را دارند.

برای این منظور، در روز‌های کاری سال (۳۳۰ روز)، به ۵۵ میلیون متر مکعب گاز طبیعی در روز نیاز است. برآورد می‌شود که در وضعیت فعلی، بین ۱،۱۳۹ تا ۱،۵۹۵ هزار تن اوره و ۲،۱۰۲ تا ۲،۹۴۲ هزار تن متانول، به دلیل اعمال محدودیت عرضه گاز طبیعی از دست می‌رود.

این میزان، ارزشی معادل ۸۶۱ تا ۱،۲۰۵ میلیون دلار دارد که عمدتا از محل صادرات کسر خواهد شد و به همین میزان از درآمد‌های ارزی صادرات غیرنفتی می‌کاهد.

به گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی، عدم‌النفع دولت ناشی از فروش گاز طبیعی به بخش خانگی و تجاری به جای تامین گاز طبیعی خوراک صنعت پتروشیمی، بر اساس شواهد موجود، بین ۴۱۰ تا ۵۷۴ میلیون دلار برآورد می‌شود.

از سوی دیگر، می‌توان تخمین زد که در وضعیت فعلی، بین ۱۷۲ تا ۲۴۱ میلیون دلار از سود مجتمع‌های پتروشیمی یا ارزش افزوده کشور، با اعمال محدودیت عرضه گاز طبیعی خوراک از دست می‌رود.

این ارقام نشان می‌دهند که محدودیت عرضه گاز طبیعی به صنعت پتروشیمی، تاثیرات منفی قابل توجهی بر اقتصاد کشور دارد. کاهش تولید محصولات پتروشیمی، نه تنها درآمد‌های ارزی حاصل از صادرات را کاهش می‌دهد، بلکه سود مجتمع‌های پتروشیمی و ارزش افزوده کشور را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.

این موضوع، لزوم توجه ویژه به تامین پایدار گاز طبیعی برای صنعت پتروشیمی را برجسته می‌سازد تا از بروز چنین خسارت‌های اقتصادی جلوگیری شود.