تأمین ۵۳ میلیارد دلار برای بازسازی غزه؛ اعراب طرح «ریویرا خاورمیانه» را رد کردند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ تشدید حملات رژیم صهیونیستی به نوار غزه به دنبال دور نخست مبادله اسرا و تخریب گسترده زیرساخت‌ها و فشار برای تخلیه ساکنان، شائبه‌ای جدی مبنی بر اینکه اقدامات نظامی اسرائیل نه صرفا برای جنگ، بلکه برای تغییر کامل چهره غزه طراحی شده‌اند، شکل گرفته است. 

در تاریخ ۴ فوریه ۲۰۲۵ (سه شنبه ۱۶ بهمن)، دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهور آمریکا در دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل طرحی را مطرح کرد که بر اساس آن، ساکنان غزه به کشورهای همسایه، به ویژه مصر و اردن منتقل شوند. این طرح تحت عنوان «ریویرا خاورمیانه» با هدف تبدیل غزه به یک مقصد توریستی و سرمایه‌گذاری لوکس طراحی شده است. 

ترامپ در دفاع از این طرح آن را با انگیزه‌ای انسانی و راهی برای نجات فلسطینی‌ها از وضعیت دشوار غزه معرفی کرد که به‌ ویژه پس از حملات گسترده اسرائیل به این منطقه در پی عملیات طوفان‌الاقصی در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، شرایط بحرانی را ایجاد کرده است. 

این طرح به طور خاص بر سه محور اقتصادی اصلی تمرکز دارد که عبارت از گردشگری، کشاورزی و فناوری هستند. جوهره اصلی طرح، تخلیه کامل غزه از ساکنان آن است تا منطقه به‌ طور کامل بازسازی و از نو شکل گیرد. 

ترامپ و مشاورانش هدف از این طرح را تبدیل غزه به یک مقصد توریستی جهانی با استفاده از سواحل آن برای ایجاد هتل‌ها و مراکز تفریحی لوکس و استفاده از سایر بخش‌ها برای کشاورزی مدرن و پروژه‌های فناورانه می‌دانند. 

یکی از افراد کلیدی در طراحی این طرح، جوزف بیلزمن، استاد اقتصاد و روابط بین‌الملل دانشگاه جورج واشنگتن بوده است. 

وی در سال ۲۰۲۴، این طرح را از طریق مرکز مطالعات اقتصادی خاورمیانه به تیم ترامپ ارائه کرد. هزینه تخمینی برای اجرای این پروژه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار است. 

واکنش‌ها به طرح ریویرا خاورمیانه 

این طرح با واکنش‌های شدید و منفی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی مواجه شده است. بسیاری از کارشناسان و سیاستمداران آن را یک تلاش برای مشروعیت‌بخشی به کوچ اجباری فلسطینی‌ها تحت پوشش انگیزه‌های انسانی دانستند. در سطح فلسطینی، این طرح با رد قاطع روبه‌رو شد و بسیاری از تحلیل‌گران آن را یادآور نكبه ۱۹۴۸  دانستند، زمانی که صدها هزار فلسطینی مجبور به ترک خانه‌هایشان شدند.

این مقایسه موجب تقویت نگرانی‌ها از تکرار بحران مهاجرت اجباری فلسطینی‌ها در آینده شده است. 

ترامپ ادعا می‌کند که این جابه‌جایی «داوطلبانه» و «موقت» خواهد بود اما کدام فلسطینی عاقلی به طور داوطلبانه حاضر می‌شود خانه و کاشانه خود را ترک کند و به سرنوشتی نامعلوم در کشوری دیگر تن دهد؟ آیا می‌توان «موقت» بودن این جابه‌جایی را تضمین کرد، در حالی که اسرائیل دهه‌هاست سیاست‌های اشغالگرانه و توسعه‌طلبانه خود را در سرزمین‌های فلسطینی دنبال می‌کند؟ همانگونه که مشخص است طرح ترامپ فراتر از یک پروژه در ظاهر صلح‌طلبانه عمرانی و گردشگری، اهداف استراتژیک و سیاسی مهمی را دنبال می‌کند، گفت: «تحکیم اشغالگری اسرائیل، تضعیف مقاومت فلسطین، ایجاد تفرقه در میان کشورهای عربی، تامین منافع اقتصادی آمریکا و اسرائیل و بازتعریف نقش آمریکا در خاورمیانه از جمله این اهداف هستند.» 

با تخلیه غزه از ساکنان فلسطینی، اسرائیل می‌تواند کنترل کامل خود را بر این منطقه تثبیت و آن را به طور کامل به خاک خود ملحق کند. این اقدام ضربه‌ای مهلک به آرمان تشکیل دولت مستقل فلسطینی و راه‌حل دو کشوری خواهد بود. از سوی دیگر، غزه همواره یکی از پایگاه‌های اصلی مقاومت فلسطین بوده است. با جابه‌جایی ساکنان این منطقه و پراکنده کردن آنها در کشورهای مختلف، اسرائیل امیدوار است که بتواند توان مقاومت را تضعیف می کند. 

طرح آمریکا برای تبدیل نوار غزه به منطقه‌ای توریستی و مدرن با عنوان «ریویرا خاورمیانه»، در ظاهر با هدف بازسازی و بهبود وضعیت اقتصادی فلسطینیان ارائه شده اما در واقع اهدافی عمیق‌تر و استراتژیک برای آمریکا و اسرائیل دنبال می‌کند. 

اگر کنترل غزه به دست آمریکا و اسرائیل بیفتد، این منطقه می‌تواند به یکی از حلقه‌های کلیدی در زنجیره کریدور ترانزیتی شرق به غرب تبدیل شود؛ کریدوری که از هند آغاز شده، از طریق خلیج فارس، اسرائیل و مدیترانه به اروپا می‌رسد. در این پروژه که تحت حمایت غرب و برخی کشورهای عربی قرار دارد، غزه به عنوان یک نقطه اتصال مهم در مسیر ترانزیت کالا، انرژی و داده‌ها مطرح می‌شود. از سوی دیگر، در سواحل غزه منابع گازی قابل توجهی کشف شده که تاکنون به دلیل شرایط سیاسی و امنیتی منطقه بلااستفاده باقی مانده‌اند. 

اسرائیل و آمریکا با کنترل غزه می‌توانند از این منابع گازی برای تقویت امنیت انرژی خود و تامین گاز برای بازارهای اروپایی بهره‌برداری کنند. اسرائیل که خود در سال‌های اخیر به صادرکننده گاز تبدیل شده، با تصاحب گاز غزه می‌تواند قدرت بیشتری در بازار انرژی منطقه‌ای و جهانی به دست آورد. در واقع، این طرح بخشی از راهبرد بزرگ‌تری است که هدف آن حذف ساختارهای مقاومتی در غزه، ادغام اقتصادی این منطقه در سیستم سرمایه‌داری وابسته به غرب و گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی اسرائیل و آمریکا در خاورمیانه است. 

غزه از لحاظ موقعیت جغرافیایی، نزدیک به مسیرهای مهم دریایی و منطقه‌ای حساس قرار دارد. تسلط بر آن به آمریکا و متحدانش اجازه می‌دهد نفوذ ایران، ترکیه و سایر قدرت‌های رقیب در منطقه را محدود کنند. به‌ طور خلاصه، طرح «ریویرا خاورمیانه» نه یک ابتکار انسان‌دوستانه، بلکه پوششی برای پیشبرد منافع ژئوپلیتیکی و اقتصادی قدرت‌های بزرگ در منطقه‌ای است که سال‌ها درگیر بحران و اشغال بوده است. 

واکنش‌های بین‌المللی 

در سطح بین‌المللی، طرح ترامپ با انتقادات شدید سازمان ملل متحد و اتحادیه عرب مواجه شده است. علاوه بر این، کشورهای بسیاری از جمله مصر، اردن، عربستان سعودی، ترکیه، چین، فرانسه، بریتانیا و روسیه مخالفت‌های آشکاری با این پروژه اعلام کردند. 

در سطح عربی، رهبران برخی کشورهای مهم منطقه‌ای به ویژه مصر و اردن به‌ طور رسمی اعلام کردند که کشورشان هیچ‌گاه در طرحی برای اسکان فلسطینی‌ها خارج از سرزمین‌های خود مشارکت نخواهند کرد. عبد الفتاح سیسی، رئیس‌ جمهور مصر و ایمن الصفدی، وزیر امور خارجه اردن تاکید کردند که این کشورها هیچ‌گاه بخشی از این طرح نخواهند بود. 

مخالفت جمعی در سطح عربی با کوچ اجباری فلسطینیان در نشست سران اتحادیه عرب که در تاریخ ۴ مارس ۲۰۲۵ در قاهره برگزار شد، به اوج خود رسید. 

سران کشورهای عربی در بیانیه پایانی خود به‌ طور یکپارچه مخالفت خود را با طرح ترامپ اعلام کردند و همچنین اعلام کردند که طرحی برای بازسازی غزه با برآورد هزینه‌ای معادل ۵۳ میلیارد دلار ارائه داده‌اند. 

این طرح نشان‌دهنده تعهد کشورهای عربی به حمایت از مردم فلسطین و تقویت صعود آنها در سرزمین‌هایشان است. 

نتیجه‌گیری طرح «ریویرا شرق میانه» که به‌ طور عمده هدف آن تغییرات عمده دموگرافیکی و جغرافیایی در غزه است، با مخالفت‌های وسیع از سوی کشورهای مختلف روبه‌رو شده است. این پروژه نه‌ فقط تهدیدی برای هویت و حقوق فلسطینی‌ها به شمار می‌آید، بلکه موجب نگرانی‌های جدی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی شده است. در همین حال، کشورهای عربی و دیگر کشورهای مخالف به‌ طور قوی بر این مساله تاکید دارند که راه‌حل بحران فلسطین فقط در بازگشت فلسطینی‌ها به سرزمین‌های خود و ایجاد یک دولت مستقل فلسطینی به پایتختی قدس شریف امکان‌پذیر است.